Çekişmeli Boşanma Davası Nasıl Açılır, Ne Kadar Sürer?

Eşiniz boşanmayı kabul etmiyorsa ya da velayet, nafaka veya tazminat konusunda anlaşamıyorsanız gideceğiniz yol çekişmeli boşanma davasıdır. Dava, eşlerden birinin yerleşim yerindeki ya da son altı aydır birlikte oturduğunuz yerdeki aile mahkemesine dilekçeyle açılır. 2026 yılında açılışta 732 TL başvurma harcı, 732 TL peşin karar harcı ve gider avansı ödenir. İlk derece mahkemesi için Adalet Bakanlığı'nın hedef süresi 300 gündür; istinaf ve temyizle birlikte dava çoğu zaman bir ila üç yıl sürer.

Kısaca

• En sık dayanılan boşanma sebebi TMK 166/1'dir: evlilik birliğinin temelinden sarsılması.
• Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi olmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar.
• Dilekçede olaylar tarihleriyle yazılmalı ve her olayın delili gösterilmelidir; sonradan eklemek sınırlıdır.
• Dava sürerken eş ve çocuklar için tedbir nafakası istenebilir.
• Eşler yolun yarısında anlaşırsa dava anlaşmalı boşanmaya dönebilir.

Çekişmeli boşanma ile anlaşmalı boşanma arasındaki fark ne?

Fark, eşlerin anlaşıp anlaşmadığıdır. Anlaşmalı boşanmada eşler boşanmanın bütün sonuçları üzerinde uzlaşır ve evlilik en az bir yıl sürmüşse dava çoğunlukla tek duruşmada biter. Çekişmeli davada uyuşmazlık vardır. Mahkeme iddiaları dinler, tanıkları dinler, gerekirse sosyal inceleme ve bilirkişi raporu alır, kusurun kimde olduğunu araştırır.

Bu araştırma süreyi uzatır.

Kusur tespiti ise nafaka ve tazminat taleplerinin sonucunu doğrudan belirler. Daha ağır kusurlu eş yoksulluk nafakası ya da tazminat alamaz; kusursuz ya da daha az kusurlu eşin talepleri ise bu tespite göre değerlendirilir.

Hangi sebeplerle çekişmeli boşanma davası açılabilir?

Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini iki gruba ayırır. Özel sebepler belirli bir olaya bağlıdır, genel sebep ise evlilik birliğinin sarsılmasını esas alır.

• Zina (TMK 161): Dava hakkı, öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde olayın üzerinden beş yıl geçince düşer. Affeden eşin dava hakkı yoktur.
• Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (TMK 162): Aynı altı ay ve beş yıllık süreler burada da uygulanır.
• Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (TMK 163)
• Terk (TMK 164): Eşin ortak konutu en az altı ay önce terk etmesi ve mahkeme ya da noter kanalıyla yapılan ihtara rağmen dönmemesi aranır.
• Akıl hastalığı (TMK 165): Hastalığın iyileşemeyeceği resmî sağlık kurulu raporuyla belgelenmelidir.
• Evlilik birliğinin temelinden sarsılması (TMK 166/1-2): Ortak hayatın sürdürülemeyecek hâle geldiği her durum bu kapsama girebilir. Şiddetli geçimsizlik, ilgisizlik, ekonomik şiddet ve aile büyüklerinin evliliğe müdahalesi uygulamada en sık karşılaşılan örneklerdir.
• Fiilî ayrılık (TMK 166/4): Daha önce açılan boşanma davası reddedilmiş, ret kararının kesinleşmesinden itibaren üç yıl geçmiş ve ortak hayat yeniden kurulamamışsa boşanmaya karar verilir.

Davaların çoğu 166/1'e dayanır. Özel bir sebep de varsa ikisini birlikte ileri sürmek mümkündür.

Dava hangi mahkemede açılır?

Aile mahkemesinde. Görev kuralı 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun'dan gelir. Aile mahkemesi kurulmamış yerlerde davaya asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar.

Yetki TMK 168'de düzenlenir: eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi ya da davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yerin mahkemesi. Eşiniz başka bir şehre taşınmış olsa da davayı kendi yerleşim yerinizde açabilirsiniz.

Adana'da boşanma davası nereye açılır?

Adana şehir merkezinde oturanlar için dava, Yüreğir'deki Adana Adalet Sarayı'nda bulunan aile mahkemelerine açılır (Kazım Karabekir Mahallesi, Mustafa Kemal Paşa Bulvarı No: 29). Adliyede 15 aile mahkemesi vardır. Dilekçe tevzi bürosuna verilir ve dava sıradaki mahkemeye gönderilir; bu yüzden dilekçenin başlığı "Adana Nöbetçi Aile Mahkemesi Hâkimliğine" diye yazılır. Ceyhan ya da Kozan gibi kendi adliyesi olan ilçelerde oturanlar davayı o ilçenin mahkemesinde açabilir.

Dava dilekçesinde neler bulunmalı?

HMK 119'da sayılan unsurların tamamı: mahkemenin adı, tarafların ve varsa vekilin ad, soyad ve adresleri, davacının T.C. kimlik numarası, davanın konusu, olayların numaralı özeti, her olayın hangi delille ispatlanacağı, hukuki sebepler, talep sonucu ve imza.

En sık yapılan hata olayları genel cümlelerle anlatmaktır. "Eşim bana kötü davranıyordu" cümlesi mahkemeye yeterli bilgi vermez. Ne zaman, nerede, kimin yanında ne olduğu yazılmalıdır. Ön inceleme duruşmasından sonra iddiayı genişletmek ancak karşı tarafın açık rızasıyla mümkün olur (HMK 141). Dilekçeyi ilk seferde eksiksiz yazmanın sebebi budur.

Doldurulabilir bir metin için çekişmeli boşanma dava dilekçesi örneğimize bakabilirsiniz.

Çekişmeli boşanma davası nasıl ilerler?

Aile mahkemelerinde yazılı yargılama usulü uygulanır. Dava beş aşamada ilerler:

1. Dilekçeler aşaması: Dava dilekçesi davalıya tebliğ edilir. Davalının cevap süresi tebliğden itibaren iki haftadır (HMK 127). Ardından cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri için ikişer haftalık süre işler (HMK 136).
2. Ön inceleme: Mahkeme dava şartlarını ve tartışmalı konuları belirler, tarafları uzlaşmaya teşvik eder, delillerin toplanmasına karar verir.
3. Tahkikat: Tanıklar dinlenir. Çocuk varsa sosyal çalışma görevlisi ya da psikologdan sosyal inceleme raporu alınır; tarafların ekonomik durumu araştırılır.
4. Sözlü yargılama ve karar: Taraflar son beyanlarını verir, mahkeme boşanma ve bağlı talepler hakkında karar verir.
5. Kanun yolları: Gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurulabilir (HMK 345). Bölge adliye mahkemesinin kararına karşı yine iki hafta içinde temyiz yoluna gidilebilir (HMK 361).

Karar kesinleşince boşanma nüfus kaydına işlenir. Kadın için TMK 132'deki 300 günlük bekleme süresi ayrıca geçerlidir; hamile olmadığı belgelenirse mahkeme bu süreyi kaldırabilir.

Çekişmeli boşanma davası ne kadar sürer?

İlk derece mahkemesinde ortalama bir yıl, kanun yollarıyla birlikte bir ila üç yıl. Adalet Bakanlığı'nın Yargıda Hedef Süre uygulamasında çekişmeli boşanma davaları için ilk derece hedefi 300 gündür. Bu süre bir hedeftir, mahkemeyi bağlamaz.

Süreyi en çok uzatan etkenler şunlardır:

• Tebligatın yapılamaması, özellikle davalının adresinin bilinmemesi ya da yurt dışında olması
• Dinlenecek tanık sayısı ve tanıkların farklı şehirlerde oturması
• Velayet tartışmasında sosyal inceleme raporunun beklenmesi
• Karşı dava açılması
• İstinaf ve temyiz aşamaları

Taraflar dava sürerken anlaşırsa ve evlilik en az bir yıl sürmüşse dava anlaşmalı boşanmaya dönüştürülebilir. Böyle bir durumda dava genellikle o duruşmada sonuçlanır.

Çekişmeli boşanma davası açmanın masrafı ne kadar?

2026 yılında dava açılırken 732 TL başvurma harcı ve 732 TL maktu peşin karar harcı ödenir. Tutarlar Harçlar Kanunu Genel Tebliği (Seri No: 98) ile belirlenmiştir. Bunlara tebligat, tanık ve bilirkişi giderlerini karşılayan gider avansı eklenir; miktarı tanık sayısına ve istenen incelemelere göre değişir.

Davayı kaybeden taraf, yargılama giderlerini ve karşı tarafın vekâlet ücretini ödemeye mahkûm edilir. Kısmen haklı çıkılan davalarda giderler taraflar arasında paylaştırılır (HMK 326).

Dava sürerken nafaka, velayet ve tazminat nasıl istenir?

Hepsi aynı dava dilekçesinde talep edilir.

• Tedbir nafakası (TMK 169): Dava süresince eşin ve çocukların geçimi için hükmedilir. Hâkim bu konudaki önlemleri kendiliğinden de alır.
• İştirak nafakası (TMK 182): Velayet kendisine bırakılmayan eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılma payıdır.
• Yoksulluk nafakası (TMK 175): Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş talep edebilir.
• Maddi ve manevi tazminat (TMK 174): Kusursuz ya da daha az kusurlu eş, boşanma yüzünden zedelenen menfaatleri için maddi, kişilik hakkı saldırıya uğradıysa manevi tazminat isteyebilir.

Mal paylaşımı, yani mal rejiminin tasfiyesi, genellikle ayrı bir davada görülür ve boşanma kararının kesinleşmesi beklenir. Boşanmadan doğan dava hakları için TMK 178 bir yıllık zamanaşımı öngörür; süre boşanma hükmünün kesinleşmesinden başlar.

Sık sorulan sorular

Davalı eş duruşmalara gelmezse dava düşer mi?

Hayır. Usulüne uygun tebligata rağmen gelmeyen davalının yokluğunda yargılama sürer. İki taraf da gelmezse dosya işlemden kaldırılır ve üç ay içinde yenilenmezse dava açılmamış sayılır (HMK 150).

Boşanma davası için arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Hayır. Boşanma, tarafların serbestçe tasarruf edebileceği bir konu olmadığı için arabuluculuğa elverişli değildir ve zorunlu arabuluculuk kapsamında yer almaz.

Tanık göstermek zorunlu mu?

Zorunlu değil. Yine de kusur iddialarını ispatlamanın en yaygın yolu tanıktır. Mesaj kayıtları, fotoğraflar, hastane raporları ve kolluk tutanakları da delil olarak sunulabilir. Hukuka aykırı yollarla elde edilen deliller, örneğin eşin telefonuna gizlice yüklenen bir programla alınan kayıtlar, mahkemece dikkate alınmaz (HMK 189/2).

Eşimin adresini bilmiyorum, dava açabilir miyim?

Evet. Mahkeme önce adres kayıt sistemindeki adrese tebligat yapar. Adres bulunamazsa kolluk aracılığıyla araştırma yaptırır, sonuç alınamazsa ilanen tebligata karar verebilir. Bu aşama davayı birkaç ay uzatabilir.