Nafaka Türleri, Miktarı ve Nafaka Artırım Davası

Türk hukukunda nafakanın dört türü vardır: dava sürerken ödenen tedbir nafakası, çocuk için ödenen iştirak nafakası, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eşe bağlanan yoksulluk nafakası ve akrabalar arasındaki yardım nafakası. Kanunda sabit bir tutar ya da formül yoktur. Hâkim, tarafların gelirini, giderlerini ve nafaka isteyenin ihtiyacını birlikte değerlendirerek miktarı belirler. Koşullar değişirse nafakanın artırılması için aile mahkemesinde dava açılabilir.

Kısaca

• Nafaka miktarı her dosyada ayrı belirlenir. Maaşın belirli bir yüzdesi gibi bir kural yoktur.
• Yoksulluk nafakası isteyen eşin kusuru, karşı taraftan daha ağır olmamalıdır.
• Kararda yıllık artış hükmü varsa nafaka her yıl kendiliğinden artar, yeniden dava açmak gerekmez.
• Gelirler ya da çocuğun ihtiyaçları değişirse nafaka artırım davası açılabilir.
• Anayasa Mahkemesi 4 Haziran 2026'da yoksulluk nafakasındaki "süresiz" ifadesini iptal etti. İptal henüz yürürlüğe girmedi.

Nafaka türleri nelerdir?

Dört türün her biri farklı bir ihtiyaca cevap verir ve farklı şartlara bağlıdır.

• Tedbir nafakası (TMK 169): Boşanma davası sürerken, geliri olmayan ya da daha az olan eş ve çocuklar için hükmedilir. Kusur aranmaz. Dava bitene kadar ödenir.
• İştirak nafakası (TMK 182, 327-330): Velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılması için ödenir. Çocuk ergin olana kadar sürer. Eğitimine devam eden ergin çocuk da eğitimi bitene kadar ana ve babasından yardım isteyebilir (TMK 328/2).
• Yoksulluk nafakası (TMK 175): Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşe, karşı tarafın mali gücü oranında bağlanır.
• Yardım nafakası (TMK 364): Yardım edilmediği takdirde yoksulluğa düşecek kişi, üstsoyu ve altsoyundan, refah içindeyse kardeşlerinden nafaka isteyebilir.

Nafaka miktarı nasıl belirlenir?

Kanun bir oran ya da formül vermez. Hâkim her dosyada şu soruların cevabına bakar: Nafaka isteyenin geliri ve zorunlu giderleri ne kadar? Nafaka ödeyecek tarafın geliri, malvarlığı ve kendi yükümlülükleri ne? Çocuk varsa yaşı, okulu, sağlık giderleri ne durumda?

Bunun için mahkeme tarafların maaş bordrolarını, SGK kayıtlarını, tapu ve araç kayıtlarını ister. Kolluk ya da sosyal hizmet uzmanı aracılığıyla ekonomik ve sosyal durum araştırması yaptırır.

Mahkeme istenenden fazlasına karar veremez. Dilekçede aylık 10.000 TL nafaka isteyen tarafa, koşullar daha yüksek bir tutarı haklı gösterse bile 10.000 TL'den fazlası verilmez (HMK 26). Talep edilecek tutarı gerçekçi ama eksik bırakmadan belirlemek bu yüzden önemlidir.

Yoksulluk nafakası kimlere bağlanır?

İki şart birlikte aranır. Birincisi, nafaka isteyen eşin boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olmasıdır. Yoksulluk, kişinin kendi geliriyle barınma, beslenme, sağlık ve giyim gibi zorunlu ihtiyaçlarını karşılayamaması demektir. Çalışan ve düzenli geliri olan bir eş de bu gelir zorunlu ihtiyaçlarına yetmiyorsa yoksulluk nafakası isteyebilir.

İkincisi, nafaka isteyenin kusurunun karşı taraftan daha ağır olmamasıdır. Eşit kusurlu ya da daha az kusurlu eş nafaka isteyebilir, daha ağır kusurlu eş isteyemez.

Yoksulluk nafakası boşanma davasıyla birlikte istenebilir. Boşanma kararının kesinleşmesinden sonra da istenebilir, ancak bu dava bir yıllık zamanaşımına tabidir (TMK 178).

Süresiz nafaka kalktı mı?

Henüz kalkmadı. Anayasa Mahkemesi, 4 Haziran 2026 tarihli kararıyla TMK 175'teki "süresiz olarak" ibaresini iptal etti. Mahkeme, iptalin gerekçeli kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine hükmetti. Karar 30 Eylül 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı ve dokuz aylık geçiş süresi bu tarihte başladı. Ayrıntı için yoksulluk nafakasında yeni dönem yazımıza bakabilirsiniz.

Bu dokuz aylık süre, Meclis'in yoksulluk nafakası için yeni bir süre sistemi kurması için verildi. Yeni düzenlemenin 13. Yargı Paketi ile yapılması bekleniyor.

Daha önce hükmedilmiş nafakalar iptal kararıyla kendiliğinden sona ermez. Mevcut nafakaların nasıl etkileneceği, yapılacak kanun değişikliğine bağlı. O zamana kadar ödemeler karardaki gibi sürer.

Nafaka her yıl kendiliğinden artar mı?

Kararda artış hükmü varsa artar. TMK 176/4, hâkimin tarafların istemi üzerine nafakanın gelecek yıllarda ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabileceğini düzenler. Uygulamada bu hüküm genellikle "nafakanın her yıl TÜİK'in açıkladığı TÜFE oranında artırılmasına" şeklinde kurulur.

Bu durumda artış için yeni bir dava açılmaz. Artan tutar, ilama dayanarak icra takibiyle istenebilir. Yeni tutarı nafaka artışı hesaplama aracımızla bulabilirsiniz.

Kararda artış hükmü yoksa nafaka, bir değişiklik kararı verilene kadar aynı tutarda kalır. Yüksek enflasyon döneminde bu durum nafakanın değerini hızla eritir. Çözüm nafaka artırım davasıdır.

Nafaka artırım davası nasıl açılır?

Tarafların mali durumu değişmişse ya da hakkaniyet gerektiriyorsa nafaka alacaklısı artırım, borçlusu azaltım davası açabilir (TMK 176/4). Çocuk için ödenen iştirak nafakasında da durum değişince aynı yol açıktır (TMK 331).

Mahkemenin baktığı değişiklikler genellikle şunlardır:

• Nafaka borçlusunun gelirinin artması, örneğin terfi, yeni iş ya da miras
• Çocuğun okula başlaması, özel eğitim ya da sağlık giderlerinin ortaya çıkması
• Önceki karardan bu yana geçen sürede enflasyonun nafakayı değersizleştirmesi
• Nafaka alacaklısının gelirinin azalması ya da işini kaybetmesi

Dava aile mahkemesinde açılır. Harç, istenen artış miktarının bir yıllık tutarı üzerinden binde 11,38 oranında hesaplanır ve bunun dörtte biri peşin ödenir. Aylık 5.000 TL'lik bir artış isteniyorsa harca esas değer 60.000 TL'dir. Açılış masrafını dava harcı hesaplama aracıyla görebilirsiniz.

Mahkeme iki tarafın güncel gelirini yeniden araştırır. Artırıma karar verilirse yeni tutar genellikle dava tarihinden itibaren geçerli olur. Dava açmak için bir süre sınırı yoktur, ancak artış ancak dava tarihinden sonrası için istenebildiği için gecikmek alacaklının aleyhinedir.

Örnek bir dilekçeye nafaka artırım dava dilekçesi örneği sayfamızdan ulaşabilirsiniz.

Nafaka hangi durumlarda kaldırılır?

Yoksulluk nafakası, alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden sona erer (TMK 176/3). Aşağıdaki durumlarda ise mahkeme kararıyla kaldırılabilir ya da azaltılabilir:

• Nafaka alacaklısının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması
• Yoksulluğun ortadan kalkması, örneğin düzenli ve yeterli bir işe girilmesi
• Nafaka alacaklısının haysiyetsiz hayat sürmesi

Kendiliğinden sona erme hâlleri dışında borçlu, mahkeme kararı almadan ödemeyi kesmemelidir. Kesilen ödemeler için icra takibi yapılabilir.

Nafaka ödenmezse ne olur?

Birikmiş nafaka için ilamlı icra takibi yapılır. Nafaka alacağı, borçlunun maaşındaki diğer hacizlerden önce gelir ve emekli aylığına da haciz konulabilir. Maaştan yapılacak kesintiyi maaş haczi hesaplama aracıyla görebilirsiniz.

Bunun yanında İİK 344'e göre nafaka ödeme emrine uymayan borçlu, alacaklının şikâyeti üzerine üç aya kadar tazyik hapsine karar verilebilir. Borçlu birikmiş nafakayı öderse tahliye edilir.

Sık sorulan sorular

Çalışmayan eşe nafaka ödenir mi?

Nafaka ödeme yükümlülüğü, borçlunun fiilî geliriyle sınırlı değildir. Çalışabilecek durumda olduğu hâlde çalışmayan kişinin çalışma gücü de dikkate alınır. Tamamen gelirsiz ve çalışamayacak durumdaki kişiye ise ödeyebileceğinden fazla nafaka yüklenmez.

Anlaşmalı boşanmada nafaka nasıl belirlenir?

Eşlerin protokolde kararlaştırdığı tutar, hâkim uygun bulursa aynen kabul edilir. Çocuğun menfaatine aykırı bir iştirak nafakası kararlaştırılmışsa hâkim bunu değiştirebilir. Anlaşmalı boşanma sürecini anlaşmalı boşanma dilekçesi ve protokol örneği sayfamızda anlattık.

Çocuk 18 yaşını doldurunca iştirak nafakası biter mi?

Evet, ergin olmayla iştirak nafakası kendiliğinden sona erer. Eğitimi devam eden çocuk ise eğitimi bitene kadar ana ve babasından yardım nafakası isteyebilir (TMK 328/2). Bu talebi artık annesi ya da babası değil, çocuğun kendisi ileri sürer.

Nafaka davası için arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Hayır. Aile hukukundan doğan nafaka davalarında dava şartı arabuluculuk yoktur, doğrudan aile mahkemesine başvurulur.

Nafaka borcundan kurtulmak için mal kaçırmak işe yarar mı?

Hayır. Mahkeme yalnızca üzerine kayıtlı mallara değil, yaşam standardına, harcamalarına ve çalışma gücüne de bakar. Borçtan kaçmak için yapılan devirler tasarrufun iptali davasına da konu olabilir.

Nafaka, velayet ve boşanma süreçlerinde aile hukuku sayfamıza göz atabilirsiniz.