LL.M. Av. Muhammet Enes ÇIKATKurucu Avukat
Kıdem tazminatı, ödenmeyen maaş ya da işe iade için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna yapılır ve ücretsizdir. Arabulucu süreci üç hafta içinde bitirir, zorunlu hâllerde bu süre bir hafta uzayabilir. Anlaşma olmazsa ilk iki saatin ücretini Adalet Bakanlığı öder.
Kısaca
- İşçi ve işveren arasındaki alacak, tazminat ve işe iade davalarında arabuluculuk dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m. 3).
- İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları bu zorunluluğun dışındadır.
- İşe iade için fesih bildiriminden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak gerekir.
- İlk toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf, davayı kazansa bile yargılama giderlerinin tamamını öder.
- Arabuluculuk süresince zamanaşımı durur.
Hangi uyuşmazlıklarda arabulucuya gitmek zorunlu?
İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesine göre kanuna, bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleri için dava açmadan önce arabulucuya başvurulmalıdır. Kapsama giren başlıca talepler şunlardır:
- Kıdem ve ihbar tazminatı
- Ödenmeyen ücret, fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil ücreti
- Kullanılmayan yıllık izin ücreti
- İşe iade ve buna bağlı boşta geçen süre ücreti ile işe başlatmama tazminatı
- Kötü niyet ve ayrımcılık tazminatı
- İşverenin işçiden istediği alacak ve tazminatlar
İş kazası ve meslek hastalığından doğan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları kapsam dışındadır. Bunlarda doğrudan dava açılır. Hizmet tespiti davaları da arabuluculuğa tabi değildir.
Arabulucuya başvurmadan açılan dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Sonradan başvurup bu eksikliği tamamlamak mümkün değildir.
Başvuru nasıl yapılır?
Başvuru, karşı tarafın yerleşim yerindeki ya da işin yapıldığı yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna yapılır. Arabuluculuk bürosu olmayan yerlerde başvuruyu sulh hukuk mahkemesi yazı işleri müdürlüğü alır. Adana'da başvurular Adana Adliyesi Arabuluculuk Bürosu'na yapılır.
Başvuruda şunlar gerekir:
- Kimlik bilgileri ve iletişim bilgileri
- Karşı tarafın unvanı ve adresi. İşveren şirketse ticaret unvanı ve adresi, biliniyorsa vergi numarası.
- Uyuşmazlığın kısaca ne olduğu: hangi alacaklar isteniyor, iş sözleşmesi ne zaman ve nasıl sona erdi
Başvuru ücretsizdir. Büro, listeden sıradaki arabulucuyu görevlendirir. Taraflar isterse kendi aralarında anlaştıkları bir arabulucuyu da seçebilir.
Arabuluculuk ne kadar sürer?
Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde süreci sonuçlandırır. Zorunlu hâllerde bu süre en fazla bir hafta uzatılabilir (7036 sayılı Kanun m. 3/10). Yani süreç en geç dört haftada biter.
Arabulucu tarafları telefonla ya da e-postayla arar ve toplantı günü belirler. Toplantı yüz yüze, video konferansla ya da telefonla yapılabilir. Uygulamada basit dosyalar tek toplantıda sonuçlanır.
Arabulucuya başvurulan tarihten son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süreler işlemez. Kıdem tazminatının beş yıllık zamanaşımı dolmak üzereyken başvurmak bu yüzden hakkın kaybolmasını önler.
İlk toplantıya katılmazsam ne olur?
Geçerli bir mazeret olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf ağır bir yaptırımla karşılaşır. Arabulucu bu durumu son tutanağa yazar. Dava açıldığında o taraf, davada kısmen ya da tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez (7036 sayılı Kanun m. 3/12).
Bu kural iki taraf için de geçerlidir. Toplantıya katılamayacak durumdaysanız arabulucuya önceden haber verin ve mazeretinizi belgeleyin.
İşe iade için süre ne kadar?
İşe iade taleplerinde iki kısa süre üst üste işler (İş Kanunu m. 20):
- Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır.
- Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır.
Bunlar hak düşürücü sürelerdir. Kaçırılırsa işe iade istenemez, geriye yalnızca kıdem ve ihbar tazminatı gibi alacaklar kalır. İşe iade kararında ödenecek tutarları işçilik alacakları hesaplama aracıyla görebilirsiniz.
Toplantıya nasıl hazırlanılır?
Arabuluculuk bir pazarlıktır ve elinde rakam olan taraf daha rahat konuşur. Toplantıdan önce şunları toplayın:
- İş sözleşmesi ve varsa fesih bildirimi ya da istifa dilekçesi
- Son bir yılın maaş bordroları ve banka hesap hareketleri
- e-Devlet'ten alınan SGK hizmet dökümü
- Yemek, yol ve prim gibi düzenli ödemeleri gösteren belgeler
- Fazla mesai iddiası varsa giriş çıkış kayıtları, mesajlar ya da tanık isimleri
Bu belgelerle kıdem, ihbar, izin ve fazla mesai alacaklarınızı kalem kalem hesaplayın. Kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracı ilk rakamı verir. İşverenin teklifini bu toplamla karşılaştırmak, neyden ne kadar vazgeçtiğinizi görmenizi sağlar.
İşveren tarafıysanız aynı hesabı kendi kayıtlarınızla yapın. Bordroda ödenmiş görünen fazla mesai ve izin ücretleri, iddia edilen tutardan düşülür.
Arabuluculuk ücretini kim öder?
Sonuca göre değişir:
- Anlaşma sağlanamazsa: İki saatlik ücreti Adalet Bakanlığı öder. 2026 tarifesine göre iki taraflı işçi-işveren uyuşmazlığında bu tutar 4.520 TL'dir. Dava açıldığında bu tutar yargılama giderine eklenir ve davayı kaybeden tarafa yüklenir.
- Anlaşma sağlanırsa: Ücret, anlaşılan tutar üzerinden tarifedeki oranlarla hesaplanır ve aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit ödenir. İlk 600.000 TL için oran yüzde 6'dır, ücret 9.000 TL'den az olamaz.
Kendi dosyanız için arabuluculuk ücreti hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Anlaşma olursa ne olur?
Varılan anlaşma, arabulucu ve taraflarca imzalanan bir anlaşma belgesine yazılır. Belgede her alacak kalemi ve miktarı ayrı ayrı gösterilmelidir. Anlaşma belgesinde kararlaştırılan konular için daha sonra dava açılamaz.
Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi gerekmeden ilam niteliğindedir. Avukatsız anlaşmalarda belge için sulh hukuk mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alınabilir. İşveren anlaşmadaki tutarı ödemezse belge doğrudan icraya konulur.
Anlaşmadan önce alacaklarınızın tamamını hesaplatın. Belgeye yazılmayan bir kalem için sonradan dava açılabilir, ancak "tüm alacaklarımı aldım" gibi genel ifadeler bu hakkı tartışmalı hâle getirebilir.
Anlaşma olmazsa ne yapılır?
Arabulucu anlaşamama son tutanağını düzenler. Bu tutanağın aslı ya da arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenir. Dava iş mahkemesinde, iş mahkemesi olmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesinde açılır.
Kıdem tazminatının şartlarını ve hesabını kıdem tazminatı şartları ve hesaplama yazımızda anlattık.
Sık sorulan sorular
Arabuluculuk için avukat tutmak zorunlu mu?
Hayır. Taraflar arabuluculuğa kendileri katılabilir. Alacak kalemlerinin eksiksiz hesaplanması ve anlaşma belgesinin doğru yazılması için avukatla katılmak ise sonradan çıkabilecek sorunları önler.
İşveren arabulucunun aramalarına cevap vermezse ne olur?
Arabulucu taraflara ulaşamazsa ya da taraflar toplantıya gelmezse son tutanak düzenlenir ve dava yolu açılır. Toplantıya gelmeyen taraf, yargılama giderlerinin tamamından sorumlu olur.
Hem kıdem tazminatı hem işe iade için ayrı ayrı başvurmak gerekir mi?
Hayır. Aynı başvuruda bütün talepler birlikte belirtilebilir. İşe iade için bir aylık sürenin kaçırılmaması önemlidir.
Arabuluculukta anlaşma baskı altında imzalatıldıysa ne olur?
Anlaşma belgesi de bir sözleşmedir. Yanılma, aldatma ya da korkutma gibi irade sakatlığı hâllerinde iptali istenebilir. Bunun için sürenin ve delillerin bir avukatla değerlendirilmesi gerekir.
Arabuluculuk sürecinin genel işleyişi için arabuluculuk, işçi ve işveren hakları için iş hukuku sayfalarımıza göz atabilirsiniz.
